पुरानो राजनीतिको सट्टा नयाँ वाचाहरू : आम निर्वाचन २०२६ को सन्देश
भानु खरेल
नेपालको संसदीय निर्वाचन ५ मार्च २०२६ मात्र सिटको प्रतिस्पर्धा रहेन- यो पुराना दलहरू विरुद्ध नयाँ राजनीतिक शक्तिको जनमत सर्वेक्षण जस्तै बन्यो । मतदाताले स्पष्ट सन्देश दिए – स्थापित नेतृत्व र पारम्परिक पार्टी मेशिनले जनतासँगको सम्बन्ध गुमाएको छ । जेन–जेडको ऊर्जा र सहरी असन्तोषले सञ्चालित राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको उदयले त्यो सन्देशलाई राजनीतिक नक्सामा नाटकीय रूपमा अनुवाद गर्यो ।
मतदाताहरूले २०२५ का जेन जी प्रदर्शन र त्यसपछि आएको राजनीतिक शून्यतालाई लोकतान्त्रिक मार्गबाट निकास दिने अवसर प्रदान गरे । निर्वाचन आयोगको तयारी र सुरक्षाका उपायहरूले प्रक्रियालाई सामान्यतः सुव्यवस्थित राखे, जसले नागरिकहरूलाई सडक आन्दोलनको सट्टा मतपत्रमार्फत आफ्नो असन्तोष व्यक्त गर्ने मौका दियो र संवेदनशील क्षणमा केही संस्थागत वैधता फर्काउन मद्दत गर्यो ।
तर मतको भित्री अर्थ स्पष्ट थियो । विभिन्न निर्वाचन क्षेत्रमा मतदाताहरूले व्यक्तिगत योग्यता भन्दा पनि पार्टी ब्रान्डका आधारमा पक्ष रोजे । प्रत्येक चुनावमा कुनै उम्मेदवारको बलियो ट्र्याक रेकर्ड, समुदायसँग गहिरो सम्बन्ध वा स्पष्ट उपलब्धिले त्यति अर्थ राखेन; महत्त्वपूर्ण प्रश्न थियो के उनीहरूले स्थापित व्यवस्थालाई प्रतिनिधित्व गर्छन् वा नयाँ आश्वासन दिनेछन्-यस गतिशीलताले सुनामी जस्तो लहर उत्पन्न गर्यो जसले धेरै सम्मानित नेताहरूलाई तह लगायो – चिनिएका स्थानीय प्रतिनिधिहरू पनि प्रायः पराजित भए किनकि तिनको पार्टी चिन्ह नै उनीहरूका लागि समस्या बन्यो ।
यो केवल सहरी घटना मात्र थिएन। सहरहरूले राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको विजयलाई तीव्रता दिएको भए तापनि ग्रामीण क्षेत्रमा समेत पुराना दलहरूप्रति असन्तोष देखियो – रोजगारीको अभाव, आर्थिक गतिहीनता, भ्रष्टाचार र दैनिक प्रशासनिक कमजोरीहरू समाधानपछि जस्तो देखिएन । पुराना दलहरू युवा मतदातासँग र छिटो सेवा चाहने नागरिकहरूसँग सम्बन्ध कायम गर्न असफल रहे। धेरैका लागि मतपत्रले राष्ट्रिय राजनीतिलाई ‘रिसेट’ गर्ने कठोर उपकरणको काम गर्यो ।
नतिजाका निहितार्थ मिश्रित छन् । सकारात्मक पक्षमा जनादेशले सुधार, जबाफदेहिता र नयाँ नीतिगत विचारका लागि ठाउँ खोल्नेछ । युवाले उठाएको रोजगारी, पारदर्शिता र डिजिटल तथा नागरिक स्वतन्त्रताको माग गम्भीरतापूर्वक लिनु आवश्यक छ । दलगत संरक्षण र पुराना आयातित सम्बन्ध तोडेर आउने राजनीतिक नवीकरणले विकासमा गति ल्याउनुका साथै शासन सुधार्न सक्छ ।
सामूहिक अस्वीकृति
तर स्थापित दलहरूको सामूहिक अस्वीकृतिले जोखिम पनि बोकेको छ । संस्थागत ज्ञान, प्रशासनिक कौशल र निर्वाचन क्षेत्रसँगको बलियो सम्बन्ध भएका अनुभवी प्रतिनिधिहरू प्रायः हराएका छन् । प्रभावकारी शासन पुनर्निर्माण गर्न नयाँ नेतृत्वले सक्षम प्रशासकहरू भर्ना गर्नुपर्नेछ र पार्टी सीमाभन्दा पर गएर अनुभवी विधायकहरूको सुझाव सुन्नुपर्नेछ, तिनलाई बेवास्ता गर्दा संस्थागत र जनआकाङ्क्षाको निराशा बढ्न सक्छ । नयाँ प्रवेशकर्ताले छिटो क्षमता निर्माण गर्न नसकेमा परिवर्तनको लहर प्रशासनिक अन्तराल र जननिराशामा परिणत हुन सक्छ ।
चुनावका नतिजाहरूले राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीले आगामी पाँच वर्षसम्म एकल शासन गर्ने हैसियत पाएको छ । व्यापक जनसमर्थनको जगमा उभिएको पार्टीमाथि ठुलो जिम्मेवारी पनि छ: विरोधको ऊर्जालाई संस्थागत क्षमता र ठोस नतिजामा परिणत गर्ने । यसको अर्थ यथार्थपरक प्राथमिकताहरू-रोजगारी, आर्थिक पुनरुत्थान, भ्रष्टाचारविरुद्ध कदम र विश्वासको पुनर्निर्माण-निर्धारण गरी ती कार्यान्वयन गर्न सक्षम टोली गठन गर्नु हो ।
स्थापित दलहरूका लागि यो निर्वाचन गहिरो आत्म–निरीक्षणको सङ्केत पनि हो । मतदाताको विश्वास गुमाउनु भनेको आधुनिकीकरण असफलता, युवासँग सम्बन्ध टुट्नु र नीति तथा सञ्चारमा जनताको वास्तविक आवश्यकता समावेश गर्न नसक्नु हो । विश्वसनीयता पुनर्निर्माण गर्न पार्टी संरचनाभित्र सार्थक सुधार र प्रदर्शनमाथि जोड आवश्यक छ ।
यो निर्वाचनले एक अशान्त अध्याय बन्द गरेको छ र अर्को उद्घाटित गरेको छ: जनताले परिवर्तन रोजेका छन् । अब वास्तविक परीक्षा सुरु हुन्छ – नयाँ नेताहरूले शक्तिशाली जनादेशलाई दिगो, समावेशी प्रगतिको रूपमा रूपान्तरण गर्न सक्लान् – पुराना दलहरू रचनात्मक रूपमा आफूलाई पुनर्निर्माण गर्न सक्षम होलान् । मतपत्रले लोकतन्त्रको सहनशीलता देखाएको छ । भविष्य त्यो जनादेशलाई जबाफदेही शासनमा परिणत गर्ने क्षमतामा निर्भर रहनेछ ।
एनआरएनए अमेरिकाका निवर्तमान उपाध्यक्ष खरेल टेक्ससमा बस्छन् । उनी सिनियर सप्लाई चेन प्लानिङ एनलिष्टको रूपमा कार्यरत छन् ।
